Wereldwijd onderzoek toont veiliger antibioticum aan voor bloedbaaninfecties met stafylokokkenbacterie

In een groot klinisch onderzoek heeft een internationaal team ontdekt dat het antibioticum cefazoline even effectief, maar veiliger is dan flucloxacilline, de huidige standaardbehandeling voor bloedbaaninfecties met de bacterie Staphylococcus aureus. In Nederland wordt de studie gecoördineerd door het UMC Utrecht, Radboudumc en Ecraid.

Read in English

De bacterie Staphylococcus aureus (S. aureus) is een belangrijke oorzaak van levensbedreigende bloedbaaninfecties (sepsis), die wereldwijd elk jaar ongeveer 300.000 sterfgevallen veroorzaken. Ook in Nederland overlijden er - ondanks de best mogelijke zorg – dagelijks 2-3 patiënten als gevolg van zo’n infectie.

^{Staphylococcus aureus}

Hoewel er effectieve antibiotica bestaan om een bloedbaaninfectie te bestrijden, was het niet duidelijk welk antibioticum de beste resultaten oplevert. Al tientallen jaren is flucloxacilline in Nederland de voorkeursbehandeling, terwijl bijvoorbeeld in de Verenigde Staten cefazoline de eerste keus is. Tot nu waren er geen grote gerandomiseerde studies waarin deze twee middelen rechtstreeks met elkaar werden vergeleken. De SNAP-studie vergeleek daarom flucloxacilline en cefazoline om te onderzoeken of beide middelen even goed werken tegen bloedbaaninfecties veroorzaakt door S. aureus. Daarnaast werd de veiligheid van deze twee antibiotica met elkaar vergeleken. 

Cefazoline even effectief, maar veiliger 

De Staphylococcus aureus Network Adaptive Platform (SNAP)-studie vergeleek cefazoline en flucloxacilline in 1.341 patiënten in acht landen met bloedbaaninfecties door S. aureus. De resultaten zijn nu gepubliceerd in de New England Journal of Medicine en bieden het meest duidelijke bewijs tot dusver. De studie, de grootste in zijn soort, heeft aangetoond dat cefazoline minstens even effectief is als flucloxacilline, en ook veiliger is bij de behandeling van bloedbaaninfecties door S. aureus: 15 procent van de mensen die cefazoline kreeg overleed binnen 90 dagen, vergeleken met 17 procent van de mensen die flucloxacilline kregen. Cefazoline veroorzaakte daarnaast minder gevallen van acuut nierfalen dan flucloxacilline. Acuut nierfalen is een ernstige complicatie die kan optreden bij sepsis of de behandeling van sepsis, en in dit geval had het type antibioticum invloed op het risico op de ontwikkeling ervan.

Het Radboudumc coördineert twee Nederlandse sub-studies, waarbij onder meer naar de optimalisatie van de dosering van cefazoline en flucloxacilline wordt gekeken. Hoofdonderzoeker en ziekenhuisapotheker-klinisch farmacoloog dr. Nynke Jager vertelt: “Cefazoline is dus veiliger en even effectief als flucloxacilline. Om de behandeling nog verder te optimaliseren, verzamelen we informatie over de blootstelling, het effect en de bijwerkingen van behandeling. Daarnaast kijken we naar de verschillen in resistentie tussen flucloxacilline en cefazoline. Met deze informatie hopen we patiënten in de toekomst nóg beter te kunnen behandelen, met aandacht voor individuele factoren.”  

Nieuwe standaard 

Volgens arts-microbioloog Marc Bonten, hoogleraar moleculaire epidemiologie van infectieziekten bij het UMC Utrecht, is de studie een belangrijke mijlpaal in het wereldwijde onderzoek naar infectieziekten en samenwerking binnen de klinische wetenschap. Hij zegt: “De SNAP-studie is een belangrijke stap voorwaarts, niet alleen vanwege wat het ons leert over patiëntenzorg, maar ook omdat het de kracht laat zien van internationale samenwerking om vragen te beantwoorden die ons al tientallen jaren bezighouden. Voor het eerst hebben we klinisch bewijs uit een gerandomiseerde studie om de behandeling van ernstige stafylokokkeninfecties op te baseren. Deze resultaten maken dat cefazoline de nieuwe standaardbehandeling wordt voor de meeste volwassenen met dit type infecties.”

De SNAP-studie

De bevindingen zijn de eerste belangrijke resultaten van de lopende SNAP-studie, een studie die tot doel heeft de behandeling van S. aureus-infecties wereldwijd te verbeteren. Omdat de studie een zogenoemde platformstudie is, is het mogelijk om verschillende behandelingen tegelijk te bestuderen. In dit kader zijn inmiddels ook de resultaten van de beste behandeling voor penicilline gevoelige S. aureus (een minderheid van de S. aureus-infecties in Nederland) gepubliceerd in The Lancet. Hierbij werden de antibiotica benzylpenicilline en flucloxacilline met elkaar vergeleken. Benzylpenicilline veroorzaakte in deze studie ook minder nierfunctiestoornissen dan flucloxacilline en was waarschijnlijk minstens net zo effectief is. Op dit moment zijn er weinig ziekenhuizen in Nederland die benzylpenicilline gebruiken in de behandeling van S. aureus-infecties. 

Tot nu toe doen meer dan 6.000 patiënten mee aan de studie. Zij waren opgenomen in meer dan 130 ziekenhuizen in Australië, Canada, Duitsland, Israël, Nederland, Nieuw-Zeeland, Singapore, Zuid-Afrika, Zweden, Frankrijk, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Het UMC Utrecht en Ecraid treden daarbij – onder leiding van dr. Marjolein Hensgens en dr. Lennie Derde – op als coördinerend studiecentrum binnen Europa. Beiden zijn tevens lid van de internationale stuurgroep van de SNAP-studie. Coördinatie in Nederland vindt plaats in samenwerking met het Radboudumc, onder leiding van dr. Nynke Jager. Het SNAP-onderdeel waarvan de resultaten nu bekend zijn geworden en de sub-studies worden gefinancierd door ZonMw (programma Goed Gebruik Geneesmiddelen) en het UMC Utrecht. In Nederland nemen tien ziekenhuizen deel aan de studie. Dit onderzoek zou niet mogelijk zijn geweest zonder de medewerking van patiënten en hun dierbaren.